Van Essen presenteert beleid met zeven pijlers

De kern van het beleid is: niet langer losse maatregelen, maar één integrale aanpak waarin landbouw, natuur, water, klimaat en regionale economie met elkaar verbonden zijn. De eerste pijler draait om de al bekende reductie van stikstofuitstoot voor de landbouw van 23 tot 25 procent in 2030 en 42 tot 46 procent in 2035 ten opzichte van 2019. Ook industrie en mobiliteit moeten fors reduceren.
Hierbij wordt ingestoken op een bedrijfsspecifieke emissienorm en aan een verdere omslag naar grondgebonden landbouw. Uiterlijk in 2032 moet daarvoor een norm gelden. Tegelijk komen er afromingspercentages bij verhandeling van productierechten en blijft een vrijwillige beëindigingsregeling van kracht. Als de doelen uiteindelijk niet worden gehaald, sluit het kabinet ook ingrepen in dier- en fosfaatrechten niet uit.

Zones rond Natura 200-gebieden
Naast landelijke maatregelen kiest het kabinet in de tweede pijler voor een gebiedsgerichte aanpak. Vooral rond kwetsbare Natura 2000-gebieden komen zones met strengere eisen en hogere emissiereductie. Daarbij gaat de minister uit van extensievere landbouw, emissiearme veehouderij en aanpassingen in water- en bodemsystemen. De uitvoering start in 2026 in prioritaire gebieden zoals de Veluwe, de Peel, het Groene Hart, Hart van het Noorden en Noordwest Overijssel. Ook economische clusters als Brainport Eindhoven en de haven van Rotterdam blijven nadrukkelijk in beeld, omdat natuurverbetering daar ook vergunningverlening moet vergemakkelijken.

Natuurbehoud en -verbetering
De derde pijler richt zich op herstel van de natuur zelf. Volgens de minister is stikstofverlaging alleen niet genoeg: ook verdroging, versnippering en invasieve soorten moeten worden aangepakt. Daarom wil het kabinet structureel investeren in natuurbeheer, natuurverbindingen en het versterken van het Natuurnetwerk Nederland. Ook agrarisch natuurbeheer blijft een belangrijk instrument, zodat boeren langdurig kunnen bijdragen aan natuurdoelen. Deze pijler moet uiteindelijk landen in een breder Natuurplan en nieuwe afspraken met provincies.

Juridisch houdbare vergunningen
De vierde pijler is cruciaal voor het van het slot halen van Nederland: het kabinet werkt aan een juridisch houdbare basis voor vergunningverlening. Daarvoor moeten emissiedoelen wettelijk worden verankerd en moet een nieuw juridisch kader ontstaan voor stikstofbeleid. Ook werkt het kabinet aan een rekenkundige ondergrens, maar alleen als daar voldoende flankerende maatregelen tegenover staan. Daarnaast zoekt Den Haag naar een structurele oplossing voor PAS-melders en naar juridische ruimte voor verduurzamingsprojecten in landbouw en industrie.

Van Essen erkent dat landbouwbedrijven de komende jaren ingrijpende keuzes moeten maken en wil dat ondersteunen met financiële en praktische hulp.

Toekomstbestendige landbouwsector
In de vijfde pijler staat het toekomstperspectief van boeren centraal. Van Essen erkent dat landbouwbedrijven de komende jaren ingrijpende keuzes moeten maken en wil dat ondersteunen met financiële en praktische hulp. Daarbij gaat het om investeringen in innovatie, begeleiding op bedrijfsniveau, ondernemingsplannen en maatwerk. Ook wordt gewerkt aan een kennis- en innovatieagenda. De boodschap van het kabinet is dat de landbouw moet veranderen, maar niet zonder ondersteuning.

Economisch vitaal platteland
De zesde pijler verbreedt de aanpak naar de leefbaarheid van het platteland. De transitie raakt niet alleen boerenbedrijven, maar ook werkgelegenheid, sociale cohesie en het gebruik van grond in hele regio’s. Daarom wil het kabinet beleid ontwikkelen om plattelandsgebieden sociaal en economisch sterk te houden. Vooral in regio’s waar de druk het hoogst is, zoals op de Veluwe en in de Peel, moet de stikstofaanpak samengaan met aandacht voor dorpen, streekidentiteit en regionale economie.

Stikstofbeleid koppelen aan rest
De zevende pijler koppelt het stikstofbeleid aan andere grote opgaven in het landelijk gebied. Het kabinet benadrukt dat stikstof niet los kan worden gezien van waterkwaliteit, klimaatdoelen, gewasbeschermingsmiddelen en dierenwelzijn. Zo moet het achtste actieprogramma Nitraatrichtlijn in lijn worden gebracht met de Europese waterdoelen, werkt het kabinet aan een convenant voor meer dierenwelzijn en minder gewasbeschermingsmiddelen en komen er ook klimaatmaatregelen, zoals methaanreductie in veevoer. 

Eén aanpak, zeven pijlers
Met de zeven pijlers kiest het kabinet nadrukkelijk voor een integrale koers. Voor de zomer wil het kabinet de eerste keuzes uitwerken, onder meer over emissienormen, zonering, natuurbeleid, PAS-melders en ondersteuningsmaatregelen voor boeren. Daarmee wordt duidelijk dat de stikstofaanpak niet uit één maatregel bestaat, maar uit zeven pijlers die samen het nieuwe landbouw- en natuurbeleid moeten dragen.