Stikstofdoelen voor natuurherstel waarschijnlijk niet haalbaar

Ondanks verschillende maatregelen komt op veel natuurgebieden nog altijd meer stikstof neer dan de natuur kan verdragen. Daardoor blijft het herstel van kwetsbare natuur achter bij de afspraken die binnen de Europese Unie zijn gemaakt. Tussen 2005 en 2023 nam de stikstofdepositie op stikstofgevoelige Nederlandse Natura 2000-gebieden met 32 procent af. De afname ging niet in één lijn. Tussen 2010 en 2017 was sprake van een stagnatie, waarna opnieuw een daling werd ingezet.

Een derde komt uit buitenland
Een groot deel van de stikstofneerslag is nog steeds afkomstig uit binnenlandse bronnen. Bijna de helft komt uit de landbouw. Ongeveer 12 procent wordt veroorzaakt door verkeer en vervoer en 2 procent door de industrie. Daarnaast is ongeveer een derde van de stikstofdepositie afkomstig uit het buitenland. Door de daling wordt de zogenoemde kritische depositiewaarde (KDW), de hoeveelheid stikstof die natuur kan verdragen zonder schade, minder vaak overschreden. Toch blijft het aandeel natuur dat onder deze grens ligt beperkt. Dat aandeel was in 2005 ongeveer 21 procent en is in 2023 gestegen naar 30 procent. Met de huidige maatregelen wordt verwacht dat dit in 2030 uitkomt op ongeveer 33 procent, terwijl het wettelijke doel 50 procent is.

Beperkte bijdrage bronmaatregelen
Om de doelen voor 2030 te halen is een aanzienlijke verdere vermindering van stikstofdepositie nodig. Volgens de onderzoekers leveren de bestaande bronmaatregelen slechts 10 tot 15 procent van de benodigde reductie op. Een belangrijk deel van de verwachte daling komt daarnaast door ontwikkelingen buiten het Nederlandse beleid, zoals emissiereducties in het buitenland. In totaal zou daarmee ongeveer de helft van de benodigde vermindering worden bereikt, maar dat blijft onvoldoende om de wettelijke doelen te halen.

Landbouw heeft meeste effect
De grootste bijdrage aan de daling van stikstofdepositie komt van beëindigingsregelingen voor veehouderijen, zoals de Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (Lbv) en de Lbv-plus. Andere maatregelen in de landbouw, zoals managementaanpassingen en technologische innovaties, hebben volgens de evaluatie nog onvoldoende effect of zijn nog onvoldoende uitgewerkt. Maatregelen in sectoren zoals verkeer, bouw en industrie zijn daarentegen grotendeels uitgevoerd.

Breder natuurherstel nodig
Volgens de onderzoekers kan natuurherstel niet uitsluitend worden bereikt door stikstofreductie. Ook andere drukfactoren spelen een belangrijke rol, zoals verdroging en verzuring van natuurgebieden. Structurele maatregelen, zoals het verhogen van grondwaterstanden en het extensiveren van landbouw rond Natura 2000-gebieden, zijn volgens de rapportage noodzakelijk. Deze ingrepen zijn echter vaak complex en moeilijk uit te voeren. In de praktijk ligt de nadruk momenteel vooral op kortetermijnmaatregelen, zoals plaggen en maaien. Deze kunnen de effecten van stikstof tijdelijk beperken, maar bieden geen structurele oplossing en brengen bovendien terugkerende kosten met zich mee.

Programma aanpassen
Volgens de wet moet het stikstofprogramma worden aangepast wanneer blijkt dat de doelen niet worden gehaald. Dat is tot nu toe nog niet gebeurd. De onderzoekers pleiten daarom voor een herziening van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering, met meer aandacht voor lange termijn en voor andere factoren die natuurherstel beïnvloeden. Daarbij is volgens hen nauwere samenwerking nodig tussen overheden, landbouwsector en terreinbeheerders, evenals een betere afstemming tussen maatregelen die stikstof verminderen en maatregelen die de natuur zelf herstellen.