Rust tijdens laden in plaats van prikken

In Nederland is het gebruik van elektrische drijfmiddelen, zoals veeprikkers, per 1 januari 2026 verboden. Vanuit Europese regels was dit feitelijk al het geval voor runderen jonger dan een jaar (zie kader). In de praktijk werden elektrische drijfmiddelen echter nog steeds regelmatig gebruikt, omdat het gezien wordt als een efficiënt middel om dieren veilig te kunnen laden en lossen. Nu elke vorm van elektrische drijfmiddelen in de houderij en het transport niet meer gebruikt mogen worden (in slachthuizen nog wel) moeten veehouders en transporteurs nadenken hoe het laden en lossen van dieren toch veilig kan plaatsvinden voor mens en dier.
Bert Driessen, onderzoeker/trainer dierenwelzijn, heeft hier een duidelijke visie bij. Driessen is gespecialiseerd in het gedrag van runderen en varkens. Het allerbelangrijkste om kalveren snel en veilig te kunnen laden en lossen is het voorkomen van stress, zegt hij. Met gestresseerde dieren valt niet te werken. Alles draait om rust. Driessen onderscheidt vier factoren die invloed hebben op het laad- en losproces: het dier, de drijver, de infrastructuur en de omgeving (tijdstip op dag en het weer). “Daarom is geen enkele situatie hetzelfde en zul je als veehouder en lader/losser altijd moeten anticiperen op de situatie.”

'Je moet jezelf trainen en er van overtuigd raken dat de nieuwe manier van werken effect heeft'

Focus op ruimte vóór het kalf
Het liefst gebruikt hij geen hulpmiddelen voor het drijven van dieren: “De focus van het dier moet vóór hem  liggen, niet achter hem.” Het dier moet zelf zijn weg vinden richting de vrachtwagen. Alle verstoringen achter hem, zoals veeprikkers en rammelaars, verstoren de focus op wat vóór het dier gebeurt. "Maak daarom zo weinig mogelijk lawaai en tik de dieren ook zo weinig mogelijk aan. Gun de dieren de tijd om de ruimte die vóór hen ligt te verkennen." De gedragswetenschapper raadt daarom aan om niets in de handen te nemen. Want wat je in de handen hebt, gebruik je ook, zegt hij: "Let op: ik zeg niet dat je het dier niet mag aanraken. Maar beperk dit zoveel mogelijk. Hoe meer je van achteren pusht, hoe sneller het dier om wil draaien.”
Volgens Driessen komt het er op neer dat je als veehouder en lader/losser jezelf moet trainen en er van overtuigd moet raken dat die nieuwe manier van werken effect heeft. Hij zal de laatste zijn die zegt dat het makkelijk is om een oude werkwijze los te laten. Integendeel, personen die al lang in het vak zitten, hebben een eigen werkwijze ontwikkeld, vaak gebaseerd op de inzet van hulpmiddelen. “Maar in alle rust zonder stress en hulpmiddelen laden, gaat net zo snel.”

'Kalveren hebben de voorkeur om linksaf te draaien. Mensen lachen als ik dat zeg, maar er is een logische verklaring.'

Dichte hekken, weinig afleiding
Om zonder elektrische drijfmiddelen te laden, wordt de infrastructuur op de kalverbedrijven steeds belangrijker. Dichte hekken die niet rammelen en waar geen linten of touwtjes aan wapperen zijn een eerste vereiste. Ook haakse bochten in de route van hok naar vrachtwagen moeten worden voorkomen. Gedragskenner Ronald Rongen geeft daarbij nog een opvallende tip: kalveren hebben de voorkeur om linksaf te draaien. “Mensen lachen als ik dat zeg, maar er is een logische verklaring. Het linkeroog stuurt de rechterhersenhelft aan waar de meeste visuele informatie wordt verwerkt.” Het linkeroog is daardoor bepalender bij het maken van keuzes dan het rechteroog.
Rongen is van oorsprong dierenarts en geeft trainingen voor een stressarme omgang met dieren. Hij adviseert kalverhouders om zich vooral te verplaatsen in het dier (zie  kader: Hoe neemt een kalf zijn omgeving waar). “Als je weet hoe een kalf zijn omgeving ervaart, begrijp je ook beter wat je kunt aanpassen in je stal en bij het laden buiten de stal.” Hij wijst daarbij naar de vloerovergangen tussen hok en gang, de overgang van stal naar buiten en van buiten naar de laadklep. Een kalf ervaart bijvoorbeeld een aluminium traanplaat in een vrachtwagen als water of ijs. Daar wil hij niet overheen lopen. “Strooi daarom de gangpaden, laadklep en vrachtwagen in met strooisel zodat het kalf steeds dezelfde ondergrond ervaart.”

Blauw licht in slachterijen
Ook licht en schaduw op de gangen speelt een grote rol bij het laden van kalveren en zelfs de kleur van het licht. “Op slachthuizen maken we daarom gebruik van blauw licht. Zelfs de meest stressvolle stier krijg je daarmee rustig.” Volgens Rongen gaat het vaak om kleine dingen die het verschil maken. Een kalf loopt naar het licht toe, dus vóór hem moet het altijd licht zijn. “Maar besef ook dat het oog van een kalf vijf keer trager reageert op verandering van donker naar licht dan een mensenoog. Kalveren moeten dus de tijd krijgen om aan licht te wennen. Rongen: “Kleine aanpassingen in je manier van werken maken een groot verschil. Je hoeft geen nieuwe stal te bouwen.”
 

Elektrische drijfmiddelen al langer verboden volgens EU-regels

Uit interpretatiedocumenten behorende bij de transportverordening uit 2005 blijkt dat het gebruik van elektrische drijfmiddelen als drijfmiddel alleen toegestaan was in uitzonderlijke omstandigheden. Zo mocht het drijfmiddel alleen gebruikt worden voor volwassen runderen en varkens die weigerden zich te verplaatsen (dus niet voor kalveren) en alleen op voorwaarde dat: het volwassen dier vóór zich ruimte had om zich voort te bewegen, dat de schokken niet langer dan 1 seconde mochten duren, de schokken niet herhaaldelijk werden toegediend en dat het apparaat alleen op de spieren van de achterpoten werd gebruikt. Omdat dit moeilijk te controleren is, werden elektrische drijfmiddelen in de praktijk toch nog massaal gebruikt, ook bij kalveren, hebben verschillende opeenvolgende landbouwministers wetgeving in gang gezet om het gebruik in Nederland volledig te verbieden.