Natuurlijke pensbuffer geeft gezondere pens

Het onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met Dierenkliniek Den Ham en in opdracht van Greenitives Norway. Dit bedrijf is leverancier van maritieme mineralen die ontstaan uit verkalkt zeewier. Deze natuurlijke calciumcarbonaten worden gewonnen uit de fjorden van Noorwegen. Het bijzondere van deze mineralen is dat ze reageren afhankelijk van de pH in de pens. Is de pens-pH goed (tussen 5,8 en 6,2) dan zijn ze minder actief. Daalt de pH onder de 5,8 dan worden de mineralen steeds actiever. Boven de 6,2 reageren de mineralen nagenoeg niet.
Op kalverbedrijven is natriumbicarbonaat het meest gebruikte product om pensverzuring tegen te gaan. Het is een zout dat snel oplost en acuut reageert, ook als het niet gewenst is. Het werkt immers zowel bij een lage, goede of hoge pens-pH. Daarnaast is het effect van natriumbicarbonaat volgens Patricia Bruinsma van Greenitives van te korte duur om de volledige pens langdurig stabiel te houden: “Het product lost zelfs al op in het TMR-rantsoen voordat het voer überhaupt door de kalveren wordt opgenomen. Het effect op de pens-pH is in sommige gevallen minimaal.” 

Relatief veel zetmeel
Pensverzuring bij rosévleeskalveren ligt altijd op de loer. Doordat kalveren via het voer relatief veel zetmeel binnenkrijgen, ontstaan er ook veel vluchtige vetzuren. Als de zuurproductie hoger is dan de afvoer of neutralisatie, ontstaat pensverzuring. Dit kan negatief uitpakken voor de pensgezondheid. De penspapillen ontwikkelen zich dan minder goed en de penswand kan verbranden of ontsteken. Tot slot kan er ook pensplaque optreden. Dit ontstaat als de penspapillen verkleven waardoor ze niet meer in staat zijn om voer te verteren. Hierdoor neemt de verteringscapaciteit van de gehele pens af.
Om het risico op verzuring te verminderen worden buffers aan het voer toegevoegd. In het onderzoek zijn twee koppels van in totaal 260 rosévleeskalveren met elkaar vergeleken. Het ene koppel kreeg als additief de natuurlijke buffer pHom Norway (spreek uit als voom), terwijl het andere koppel werd gevoerd met natriumbicarbonaat. Van beide producten werd 30 gram per kalf per dag gevoerd.
Alle pensen zijn na slacht beoordeeld op vier punten: totaal pensgewicht, ontwikkeling van penspapillen, ontstekingen op de penswand en het optreden van pensplaque. De beoordeling is blind uitgevoerd door dierenarts Bjorn Roelofs van Dierenkliniek Den Ham. Het koppel dat pHom Norway kreeg bestond uit 121 kalveren, het koppel met natriumbicarbonaat telde 139 dieren.

Betere pensgezondheid
Uit de resultaten blijkt dat de pensgezondheid duidelijk beter was bij de kalveren die pHom Norway kregen. Zo had 61 procent van deze dieren een goed ontwikkelde pens met lange, dichtbezette papillen, tegenover 29,5 procent bij de groep met natriumbicarbonaat. Ook vertoonde 86 procent van de pHom Norway-groep geen tekenen van penswandontsteking, terwijl dit bij de natriumbicarbonaatgroep minder dan de helft was. Daarnaast kwam pensplaque beduidend minder vaak en in mindere mate voor bij de pHom Norway-groep. In de groep van natriumbicarbonaat werd vaker en ernstiger plaques waargenomen.
Op het vierde punt, het pensgewicht, scoorde de groep met natriumbicarbonaat hoger. De gemiddelde pens woog daar 9,8 kilo, tegenover 9,3 kilo bij de pHom Norway-groep. Bruinsma plaatst hierbij wel een kanttekening. “Er zitten grote verschillen in vochtgehalte van de pens. De verschillende batchen van uitgespoelde pensen hebben namelijk niet allemaal even lang gehangen om uit te druppen. Dat kwam praktisch niet uit. Over de pensgewichten kunnen we daarom geen goede uitspraken doen.”

Andere mestsamenstelling
Jurgen Verheijen van Quality Calf is in Nederland dealer van pHom Norway. Het bedrijf dat gespecialiseerd is in de opfok van kalveren zet de natuurlijke buffer in bij melkkoeien en vleeskalveren. De betere penskwaliteit is volgens Verheijen ook te zien aan de mest. “Als wij mest zeven van melkkoeien die bicarbonaat krijgen, zien we veel meer darmpek en bloedresten in de uitgezeefde fractie. Bij pHom Norway gevoerde koeien is dit nagenoeg niet aanwezig.” Darmpek en bloedresten zijn restanten van een beschadigde penswand door pensverzuring.
Per kilo kost pHom Norway het dubbele van natriumbicarbonaat. Maar volgens Bruinsma kan er de helft van gevoerd worden omdat pHom Norway effectiever werkt. De kosten per kalf voor het toedienen van een buffer veranderen daardoor niet. Daarnaast krijgen de dieren met pHom Norway extra calcium, magnesium en sporenelementen binnen; elementen die van nature aanwezig zijn in deze maritieme mineralen. Ze hoeven dus in mindere mate aangevuld te worden in het rantsoen door andere additieven of grondstoffen (waaronder krijt).

Vervolgonderzoek nodig
Bij vleeskalveren lijkt ook het aantal leverafkeuringen lager te zijn wanneer pHom Norway wordt toegepast maar binnen deze beperkte onderzoeksgroep is dat niet statistisch onderbouwd. Vervolgonderzoek is nodig om de resultaten te bevestigen. Daarbij heeft het volgens Bruinsma ook de voorkeur om de penskwaliteit te koppelen aan individuele diergegevens. Zo ontstaat er inzicht in de groei van kalveren en eventueel de voerefficiëntie, in relatie tot de penskwaliteit.
 

Dierenarts Bjorn Roelofs: ‘Stabiele pens-pH belangrijk’

De penswanden uit het onderzoek zijn in het slachthuis blind beoordeeld door dierenarts Bjorn Roelofs van Dierenkliniek Den Ham. De resultaten van het onderzoek kan hij onderschrijven: “In potentie is pHom Norway voor de kalverhouderij een mooi product, maar ik zou graag meer onderzoek willen zien naar pensverzuring in zijn algemeenheid. Kalverhouders gebruiken nu voornamelijk natriumbicarbonaat. Dat is een zout en wordt ingezet bij het vermoeden van pensverzuring of bij slechte mest. Iedereen doet eigenlijk maar wat. Mijn vermoeden is dat bicarbonaat in korte tijd snel werkt, maar onvoldoende om de pens-pH langdurig op een goed niveau te houden. Hierdoor blijven er grote schommelingen in de pens-pH ontstaan waardoor de penskwaliteit achteruitgaat. Een natuurlijk mineraal zoals pHom Norway werkt langduriger en zou je het liefst continu in een lage dosering aan het voer willen toevoegen. Het zou daarom goed zijn om meer onderzoek te doen naar een stabiele pens-pH.”

Lees het volledige artikel in vakblad De Kalverhouder dat zaterdag 14 februari verschijnt.